Tarihi Eserleri
Gnderen Faruk - Ekim 26 2008 21:18:43

At Kayas


Efsanelerle dolu olan Anadolu ayn zamanda bilinmez srlarla da doludur. Bunlarn bir ou hala sr olmaktan kurtarlamamtr. te bunlarn bir rnei de kymzde bulunan At Kayasdr. Bu kayann srr hala anlalamam,niin ve kimler tarafndan yaplm olduu hususunda tam bir bilgiye kavuulamamtr. Belli bir ya snrnn altnda kalanlarn dnya gzyle gremedii beklide sadece eski resimlerinden birini grebildii,hazine avclarnn hmna uram bu nadide tarih parasnn derinliklerine biraz hayalci birazda bilimsel bir yaklamla k tutmaya alrsak aslnda kesinlii kati bir sonuca ulaabiliriz. Bir ok misalini ve yaanm hadiseyi de gz nne aldmzda tek kelimeyle bu kaya bir iareti sembolize ediyordu. Bir ok kii define ve gm ynnden kymz ve yresinin iklim koullar asndan fakir bir blge olmas dolaysyla zayf olduunu dnrler fakat gerek bunun tam tersidir. Eer At Kayasnda simge edilen unsurlarn almn yapar ve tarihi gerekleri de buna katarsak varacamz sonu hite gerek d olmayacaktr. Bu kayada resmedilen ey uydu: eli mzrakl bir asker mzran atma pozisyonunda resmedilmiti. Cmleyi kelime kelime analiz edelim. Asker bir devletin varln gsterir, mzrak normal bir mzrak deil ucunda oval bir halka vardr yani iinden k grnr ve atlacak bir yne evrilmitir. Aslnda At Kayas buralarda bir devlet hazinesinin sakl olduunun iaretiydi. Oysa bizim maceraperest hazine avclar tarihi bir hazine deerindeki bu iareti bilinsizce yok etmekten ekinmediler. imdi yle bir soru soralm, byle bir hazinenin Koman Kynde ne ii var? Eer tarihe ve eski haritalara bakarsanz unu greceksiniz; Koman Ky Avrupa’y Asya, ran ve Uzakdou’ya balayan en nemli kervan yolu zerinde ok nemli ve ok tehlikeli bir blgede yer alyor. Bu yzden asrlarca blge hem devletlerin ve hem de ekyalarn gzdeleri arasnda yer alyordu. Yine tarihi yoklarsak bu oyma resmin Bizans dnemine ait olduu ortaya kacaktr. Koman yresine dikkat etiimizde blgedeki en nemli ve byk yerleim birimi ebinkarahisar’dr. Kervan yolu karadenizden balyor bugn koman yurdu dediimiz blgeden geerek Gagili yurdundan Havana bandan eski kamyon yolu denilen yolu takip ederek bozan kran’nn st sra Alucra’ya ayor oradan da iran zerinden ran’a kadar uzayp gidiyordu. Bu gerei kabul ettiimiz zaman Koman vadisi zerinde eitli yaplar ve baka iaretler dikkatimizi ekecektir. Bunlarn banda Koman Vadisi ierisinde kale olarak anlan birok nemli yerin bulunmasdr. Bunlarn bazlar srayla yle sralanabilir. Tepe yaylasndaki Kale Kaya, hemen bunun karsnda Kavalan’nn bandaki Kale Kaya, sonra Asar Kaya, Gelin Kayas, Moran Deresi iindeki Kale Kaya, Ggeben ve Mehramamndaki Sivrice Kayalar ile son olarak Babapnar Kynn bandaki byk Kale Kaya. Btn bu doal kale grnmndeki yerlerin her biri birer nemli iaret ve ayn zamanda kervan yolunun gvenliini salamak iin nemli birer gzlem yeriydi. Bu gn bile Koman Ky, iinde belkide binlerce srla yaamaktadr. Burada sunulmaya allan mantk ve grler gerek hikayenin ancak ufak bir ksmna k tutabilir. nk blgenin gerek tarihinin byk bir blm hala karanlktan kurtarlamamtr. Btn bunlar gz nne aldmzda Koman Kyndeki Trk unsurun balangc konusunda doruluu yabana atlamayacak byklkte bir teze ulaabiliriz. Bunu yle aklamak mmkn: bu blgenin Seluklu snrndan ok uzak olmamas ve ekyalarn gzde yerlerinden birisi olmas dolaysyla Bizans blgenin gvenliini ve savunmasn salamak amacyla Kumanlar ta bu dnemde yani 1071 Malazgirt savandan ok nce yerletirmi olabilir. nk Kumanlar gibi bu Trk unsurlar hem Hristiyanlard hem sava ayn zamanda yurtlarn canlar pahasna koruyabilirlerdi. Bizans iindeki Kumanlar Hristiyanl kabul etmiti nk bu kavimlere kar ok iyi bir Hristiyanlk propagandas yaplmtr. Kumanlara Hristiyanl kabul ettirmek iin yazlan Kumanca Szlk ve Kitaplar gnmze kadar ulamtr. Sanyorum btn bunlardan sonra At Kayasndaki mzran ucundaki k biraz daha aydnlanmtr. Aslnda Koman yresini hi tanmayan biri olsanz bile bu topraklar zerinde dolarken buralardaki tarihi derinlii btn ruhunuzda hissedebiliyorsunuz.


Gelin Kayas


Bu gn Camiyan mahallesinin karsnda olan Gelin Kayas da kendi bana bir efsanedir. Burayla ilgili eski bir efsane anlatlr ama efsanenin ne zaman kim tarafndan ortaya atldnda bal balna bir efsanedir. Gelin Kayasnn ackl efsanesini anlatmadan gelin ilk nce kayann Koman vadisinin neresinde ve nasl durduuna biraz tarihi biraz da hayali bir bakla bir bakalm. Rivayete gre Koman vadisindeki ilk yerleim yeri; bugn Tepe Tarla Mezarlnn bulunduu tepenin dereye bakan yerindeki blge olduu sylenmekle birlikte daha sonra bu gn ki Cami yannda ikamet edildii Rum ve Trk diye iki farkl unsurdan sz edildii ve bunlarn birbirlerinden farkl ve ayr yaadklar bilinmektedir. Blgedeki bu ekildeki yaamn yaklak 20.yy.n ilk eyreine kadar byle devam ettii ve Rum unsurun zamanla kaybolduu yda asimile olduu bilinmektedir. Baka bir ynyle Gelin Kayasnn bulunduu tepenin stnde bir kilisenin bulunduu Camiyann’dan kiliseye ta deli bir yolun bulunduu bilinmekle birlikte bu gn hala kilisenin ykntlar bulunmakta ve yolun getii yerler tarlalardan gemesine ramen bu ksmlarda hala ot bitmemektedir. Kilisenin duvarlarnn 1950’li yllara kadar ayakta durduu hazine avclar ve obanlar tarafndan zamanla tamamen tahrip edildii bilinmektedir. Ayrca deiik bir ayrntda Gelin Kayasnn dousunda ve batsnda birbirinden farkl tarzda iki eski mezarln bulunduu eskiler tarafndan dorulanmaktadr. lk mezarln bugnk Camiyan mahallesinin nndeki tarlalarda olduu sylenmekte ve bugn bu tarlalarda bir ok kemik ve mlek parasna rastlanabilmektedir. Bu mezarlklar zamanla hazine avclar tarafndan tahrip edilmi buradaki mezarlarn Mslman mezarlar gibi fakat birbirlerine ters ekillerde yatrldklar ve mezarlklarda yatan insanlarn ayak ve bacak kemiklerinin ok byk ve kaln olduunu bu grg tanklarnn sylediklerinden anlyoruz. Mezarlklarla ilgili grg tanmalarnn verdii bu bilgilerin 1950-60’l yllarda edinilmesine ramen daha ayrntl ve kesin bilgilere ulaamyoruz. Dier mezarla gelince;bu mezarlk Gelin Kayasndaki kilisenin hemen batsnda arka yzde yer alyormu; bilinen o ki bu mezarln Rum mezarl olduu,ok eski olduu iin her eyin tamamen ryp gittii ve yok olduu sylenmektedir. Btn bunlara ramen blgeden son Rum yerleimcinin ne zaman gittii tam olarak bilinmese de Rum asll yal bir ayakkab ustasnn Camiyann’da 1950’li yllara kadar yaad ve sonra bir gn gittii sylenmektedir. Gelelim Gelin Kayasna, Gelin Kayas Kilisenin bulunduu sarp kayaln gneyinde insann zorlukla yanna kabildii bir kayann zerindedir. Kaya baya byk belli bir ekli olan insan elinin dedii ve maharetle yapld anlalan,ok eski ve esrarl bir heykel grnmndedir. Bu kayaya baktnzda bir eyler sylemek istediini kesinlikle hissedersiniz ama ya onu duyamaz ve anlayamazsnz yada artk konumaya hali kalmamtr. Gelin Kayas iin yle bir efsane anlatlr.”Kim syledi bilinmez, ok eski zamanlarn birinde, bugn Guvata Kyleri dediimiz kylerden birinden bugn Cami yannn bulunduu kyn varlkl ailelerinden birine bir kz gelin olarak alnmtr. Aradan bir yl kadar zaman gemi bu gelinin bir olu olmutur. ocuk birka aylk olmu ve gelin kendini toparlamtr. Anne ve babasn zlemi evin den izin alarak kendi kyne gitmeyi dilemitir. Yolu uzun olaca iin kendisine yol az olarak fetir denilen tandra benzeyen ekmekten alr ve ocuunu da hazrlayarak yola koyulur. Vakit lene yaklamaktadr Gelin Kayasnn bulunduu tepeye doru trmanrken bebek alamaya balar,bebei srtndan zer ve derdini anlamaya alr. Bebek altna yapmtr ve altn deitirmesi gerekmektedir. Bebein altn deitirmeye koyulduunda aceleden yanna yedek amarlar almadn grr, geri dnmeyi istemez ve buna bir are bulmaldr. Bu durumu halledebilecei bir mendili vardr fakat mendiline nedense kyamaz,sonra aklna fetirler gelir, fetirlerden birini alarak bebeinin altn bununla siler. Rivayete gre Allah cc gelinin ekmee saygszlndan ve bir ibreti alem vesikas olmas iin onu orada taa dntrr.” Evet gerekten Gelin Kayas srtnda bir bebek sarl olan ve Cami yanna bakan bir geline benzemektedir. Fakat u bilinmez ki gelin neden bebein altn fetirle silerken deil de ayaa kalkp kye bakarken ta olmutur. Efsane her ne kadar ackl olsa da gerei dnmekten ve aramaktan bizi hibir ey alkoymamal. Baz byklerimiz hep unu sylerlerdi, ”Gelin Kayas aslnda bir iarettir kayann tam karsndaki dzlk yada harmanda bir ta var ve o tan zerinde bir ylan kabartmas var, eer o ta bulursanz o tan iaret ettii yerde gml bir hazine var.” Bykler neden byle dnyordu acaba, byle dnyorlard nk buna benzer bir ok hikye anlatlr buralarda ve bunlarn bir ounun doruluk pay yabana atlmayacak kadar fazladr. Dier taraftan blgeye eitli zamanlarda gelen yabanc uyruklularn kukulu hareketleri ve blgenin tarihi ve jeopolitik durumu btn bu hikyeleri hakl karmaya yeterince msaittir. Sonu olarak Gelin Kayas da bilinmeye muhta bir srrn endaml, alc ve esrarengiz bir iaretinden baka bir ey deil.





Mehramam


Bugn kk bir orman olan irin bir plato grnmndeki Mehramam’da dier yerler gibi srlaryla yatmaya devam etmektedir. Koman Kynn giriinde Moran Deresinin stnde ykselen blgeyi gz karar incelediinizde unu kesinlikle anlayabilirsiniz ki buras Alucra ve ebinkarahisar yresinin en deerli ve en stratejik yerlerinden birisidir. Eer tepesine kp yle bir gezerseniz unlar grrsnz. Kuzeye bakan eteinde kk bir orman vardr dier btn etekleri ortluk dediimiz bodur aalarla evrilidir. Eteklerin aa yukar 100 metreden sonraki ksmlarysa tamamen plak ve engebeli bir arazi yapsna sahiptir. Sadece dousundan rahatlkla giri ve ka msait olan blge tam anlamyla doal bir kale ve snak grnmndedir. Daha da ileri giderek evresini iyi bir gzle incelerseniz bir tondan daha ar byke talarla evrili olduunu ve bu talarn zemine bir harla tutturulmu olduunu isterseniz zorda olsa fark edebilirsiniz. Bu durumu daha iyi anlamak iin sivrideki mehur byk tan yanna gider ve evresini iyice bir incelerseniz bu tanda dier talardan biri olduunu anlamak zor olmayacak. Eer daha gereki ve mantkl dnp grebilirseniz bu talarn yklm bir kalenin temel talar olduunu kolaylkla grebilirsiniz. Dier taraftan bu temel talarnn devasa bykl ve byle bir kaleden geriye fazla bir ey kalmam olmas burasnn ne kadar ok eski bir yap olduunu gzler nne sermektedir. Buraya verilen ismi dnrsek ismin bugnk syleniini sonradan aldn gerekte Meryem am olduunu anlamak zor olmasa da burann ilk ve gerek isminin ne olduunu ve ne kalesi diye anldn bugn ne bilen var ne duyan. Buraya neden Meryem am dendii konusunda da hibir bilgi yoktur fakat bunun bir Hristiyan deyimi olduunu ve Rumlardan kalm olduunu sylemek yanl olmaz. Dier bir noktaysa bu kalenin tarihi, yle grnyor ki Bizans tan daha eskilere dayanyor. nk byle bir kale Bizans dneminde yaplm olsayd kesinlikle bu gne salam olarak kalrd. Bu dnceye varlmasnn sebebiyse u ki kalenin kullanl amac tamamen gvenlik, gzlem ve savunmaya ynelik olacaktr. Blgenin ticari nemi ve tarihte bu blgede byk bir savan yaanml konusunda bir bilgi ve anlatnn olmamas bu gr olumlu klar. Dier taraftan bu kaleyle ilgili ksa bir efsane anlatlr. Efsaneye gre;bir zamanlar buray azl bir ekya ba ele geirir ve yerleir. Bir gn ekya ba adamlarnn gece kendisini ldreceklerinden phelenir ve bir gece her eyini alp gizlice kaleden kap gider ve kayplara karr.bir rivayete gre Alucra’nn ismini bu adamdan ald sylenir. Yine Mehramamyla ilgili baka bir efsane burasn her dnem eitli hazine avclarnn vazgeilmez yerlerinden biri yapmtr. Bu efsaneye gre bugn Mehramamnn altnda hazineyle dolu bir mahzen varm, hazineyi buraya koyanlar mahzenin azn byk bir tala kapatarak ekip gitmiler. Yllarca hazine avclar bu ta aramlar ve galiba hala bulamamlar. te Mehramamnn efsanesi de dierlerinden farkl deil. Grnen o ki bu blgede yaayan insanlar yllardr belki de asrlardr byk bir hazinenin stnde fakir olarak yaayp lyorlar. Tarihin ve dalarnsa daha ne kadar srlarn ve hazinelerini korumaya devam edeceklerini kimseler bilemez...


Derleyen: Rahim Gdl

Tarihimiz